Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
Πόσες φορές έχουμε θεωρήσει δεδομένο ότι όσα σκεφτόμαστε αντανακλούν την πραγματικότητα; Αν φοβηθούμε κάτι, υποθέτουμε ότι υπάρχει κίνδυνος. Αν νιώσουμε ανεπαρκείς, πιστεύουμε ότι πράγματι δεν αξίζουμε αρκετά. Αν μια σκέψη επιμένει μέσα μας, συχνά θεωρούμε ότι κάτι «ξέρει». Κάπως έτσι αρχίζουμε να συγχέουμε τον εσωτερικό μας κόσμο με την ίδια τη ζωή.
Το παράξενο είναι ότι ο νους δεν σταματά ποτέ να σχολιάζει. Αξιολογεί, προβλέπει, συγκρίνει, φοβάται και ερμηνεύει. Δημιουργεί διαρκώς ιστορίες για το τι σημαίνουν όσα συμβαίνουν γύρω μας. Συχνά μάλιστα αυτό γίνεται τόσο αυτόματα, που δεν το παρατηρούμε καν. Δεν λέμε «έχω τη σκέψη ότι θα αποτύχω», αλλά «θα αποτύχω». Η σκέψη παρουσιάζεται σαν γεγονός.
Κάποιος μπορεί να καθυστερήσει να απαντήσει σε ένα μήνυμα και μέσα σε λίγα λεπτά ο νους να έχει ήδη δημιουργήσει ένα ολόκληρο σενάριο:
• «Με αποφεύγει.»
• «Τον κούρασα.»
• «Δεν ενδιαφέρεται.»
Ένα συναίσθημα μοναξιάς μπορεί εύκολα να μετατραπεί στη βεβαιότητα ότι «κανείς δεν με αγαπά πραγματικά». Μια αποτυχία σε μια στιγμή της ζωής μπορεί να γεννήσει τη σκέψη ότι «δεν θα τα καταφέρω ποτέ». Και όσο περισσότερο επαναλαμβάνονται αυτές οι σκέψεις, τόσο πιο αληθινές μοιάζουν.
Ο νους έχει μεγάλη δύναμη. Δεν καταγράφει απλώς την εμπειρία, τη χρωματίζει. Όταν βρισκόμαστε σε άγχος, φόβο ή θλίψη, συχνά αρχίζουμε να βλέπουμε τη ζωή μέσα από αυτό το φίλτρο. Τότε η πραγματικότητα στενεύει. Οι πιθανότητες εξαφανίζονται και μένει μόνο η ερμηνεία που παράγει εκείνη τη στιγμή η εσωτερική μας φωνή.
Το δύσκολο είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αμφισβητούν εύκολα τις σκέψεις τους. Τις πιστεύουν. Ιδίως όταν συνοδεύονται από έντονο συναίσθημα. Όταν κάτι το νιώθουμε βαθιά, έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι είναι και αντικειμενικά αληθινό. Όμως το συναίσθημα δεν αποτελεί πάντα απόδειξη. Μπορεί να είναι μια σημαντική εσωτερική εμπειρία που αξίζει να ακουστεί, όχι όμως απαραίτητα μια απόλυτη πραγματικότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε όσα νιώθουμε ή σκεφτόμαστε. Σημαίνει ότι μπορούμε να στεκόμαστε απέναντί τους με λίγη περισσότερη απόσταση και περιέργεια. Να αναρωτιόμαστε: «Είναι πράγματι έτσι; Ή μήπως αυτή είναι μόνο μία εκδοχή που παράγει τώρα ο νους μου;»
Πολλές φορές οι σκέψεις μας επηρεάζονται από παλιές εμπειρίες, φόβους, τραύματα και απορρίψεις. Ένας άνθρωπος που κάποτε ένιωσε ότι δεν αρκεί, μπορεί να ερμηνεύει κάθε δυσκολία ως επιβεβαίωση αυτής της παλιάς πεποίθησης. Τότε ο νους δεν βλέπει απλώς το παρόν. Αναβιώνει το παρελθόν μέσα από αυτό.
Ίσως ένα από τα σημαντικότερα βήματα ψυχικής ωρίμανσης να είναι η συνειδητοποίηση ότι έχουμε σκέψεις, αλλά δεν είμαστε οι σκέψεις μας. Μπορούμε να τις παρατηρούμε χωρίς να υποτασσόμαστε αυτόματα σε αυτές. Να τις ακούμε χωρίς να τις αντιμετωπίζουμε ως αδιαμφισβήτητες αλήθειες.
Γιατί όταν δημιουργείται αυτή η μικρή απόσταση, αλλάζει κάτι ουσιαστικό. Ο άνθρωπος αναπνέει περισσότερο, εγκλωβίζεται λιγότερο στον φόβο ή στην αυτοαπόρριψη και μπορεί να δει περισσότερες πλευρές της πραγματικότητας. Τότε η ζωή παύει να είναι μόνο το αποτέλεσμα του εσωτερικού σχολιασμού του νου. Γίνεται ξανά κάτι πιο ανοιχτό, πιο ζωντανό και πιο αληθινό.
