Της Ελευθερίας Τηλιακού, Χωρίς Φίλτρο
Εναλλακτική ψήφος στον Δήμο Καλυμνίων: Δημοκρατική καινοτομία ή νέοι εκλογικοί μηχανισμοί;
Οι αλλαγές που προωθούνται στον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης για τις δημοτικές εκλογές του 2028 φέρνουν μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: την «Εναλλακτική Ψήφο».
Για πρώτη φορά, ο ψηφοφόρος δεν θα επιλέγει μόνο τον βασικό συνδυασμό της προτίμησής του, αλλά θα έχει τη δυνατότητα να δηλώσει και δεύτερη επιλογή συνδυασμού στο ίδιο ψηφοδέλτιο.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο σύστημα ως ένα μοντέλο μεγαλύτερης συναίνεσης, αποφυγής επαναληπτικών εκλογών, και ενίσχυσης της πολιτικής συνεργασίας.
Όμως σε μικρές κοινωνίες όπως η Κάλυμνος, ήδη ξεκινά μια έντονη συζήτηση. Μήπως το νέο σύστημα ενισχύσει τελικά τους οργανωμένους εκλογικούς μηχανισμούς;
Η πολυπλοκότητα του νέου ψηφοδελτίου
Το νέο ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνει τον βασικό συνδυασμό, τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, σταυρούς προτίμησης, αλλά και ειδικό πεδίο «Εναλλακτικής Ψήφου» όπου ο εκλογέας θα μπορεί να επιλέξει δεύτερο συνδυασμό.
Αυτό σημαίνει ότι η εκλογική διαδικασία γίνεται αισθητά πιο σύνθετη από ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Και εδώ εμφανίζεται το πρώτο ερώτημα: Όσο πιο περίπλοκο γίνεται το ψηφοδέλτιο, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα του «έτοιμου ψηφοδελτίου»; Σε κοινωνίες με έντονο προσωπικό χαρακτήρα, όπως η Κάλυμνος, αρκετοί θεωρούν ότι η απάντηση είναι «ναι».
Το “έτοιμο ψηφοδέλτιο” αποκτά μεγαλύτερη αξία
Οι αυτοδιοικητικές εκλογές στα μικρά νησιά δεν λειτουργούν όπως στις μεγάλες πόλεις. Οι προσωπικές σχέσεις, οι συγγένειες, οι επαγγελματικές εξαρτήσεις, και τα τοπικά δίκτυα επιρροής παίζουν καθοριστικό ρόλο. Μέχρι σήμερα, το «έτοιμο ψηφοδέλτιο» περιοριζόταν συνήθως σε σταυρωμένα ονόματα, ή σε προτάσεις συγκεκριμένων υποψηφίων.
Με την εναλλακτική ψήφο όμως, το ενδιαφέρον μεταφέρεται και στη δεύτερη επιλογή συνδυασμού. Και αυτό αλλάζει πλήρως το πολιτικό παιχνίδι. Πλέον, ένα οργανωμένο εκλογικό επιτελείο μπορεί να ενδιαφέρεται όχι μόνο για το ποιον θα ψηφίσει ο πολίτης πρώτο,
αλλά και για το πού θα μεταφερθεί η δεύτερη επιλογή του.
Οι νέες προεκλογικές συμμαχίες
Το νέο σύστημα δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για συμφωνίες μεταξύ παρατάξεων πριν από τις εκλογές. Δεν αποκλείεται να δούμε αμοιβαίες στηρίξεις, «ανταλλαγές» δεύτερης ψήφου, κοινές στρατηγικές, ακόμη και άτυπες συμμαχίες μεταξύ υποτίθεται αντίπαλων συνδυασμών. Το μήνυμα προς τους ψηφοφόρους θα μπορούσε να είναι: «Ψήφισε εμάς πρώτο συνδυασμό και βάλε δεύτερο τον Χ». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το πλήρως “συμπληρωμένο” ψηφοδέλτιο αποκτά μεγαλύτερη σημασία από ποτέ.
Το σενάριο των «θυγατρικών παρατάξεων»
Ωστόσο, πολιτικοί παρατηρητές επισημαίνουν και ένα ακόμη ενδεχόμενο που θα μπορούσε να εμφανιστεί στους δήμους: τη δημιουργία «θυγατρικών» ή ελεγχόμενων παρατάξεων. Δηλαδή, μια ισχυρή δημοτική παράταξη που δεν μπορεί πολιτικά να συνεννοηθεί με άλλη υφιστάμενη παράταξη, δεν θέλει να δώσει δεύτερη ψήφο σε παραδοσιακό αντίπαλο, ή επιθυμεί να διατηρήσει απόλυτο έλεγχο της εκλογικής επιρροής της, θα μπορούσε θεωρητικά να ευνοήσει τη δημιουργία ενός «φιλικού» δεύτερου συνδυασμού.
Ο νέος αυτός συνδυασμός θα εμφανίζεται ως ανεξάρτητος, θα απευθύνεται ίσως σε διαφορετικό ακροατήριο, αλλά στην πράξη θα λειτουργεί ως δεξαμενή εναλλακτικής ψήφου. Έτσι, οι ψηφοφόροι θα λαμβάνουν οδηγία: «Πρώτη επιλογή εμάς — δεύτερη επιλογή τη συνεργαζόμενη παράταξη».
Αν συμβεί κάτι τέτοιο, τότε η εναλλακτική ψήφος ίσως δεν οδηγήσει μόνο σε συνεργασίες, αλλά και σε πιο εξελιγμένους μηχανισμούς πολιτικής επιρροής. Σε μικρές κοινωνίες όπως η Κάλυμνος, όπου οι προσωπικές σχέσεις είναι έντονες, οι εκλογές κρίνονται συχνά σε λίγες ψήφους και οι δημοτικές ισορροπίες είναι εύθραυστες. Ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη στρατηγική των παρατάξεων.
Η άλλη ανάγνωση
Οι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης υποστηρίζουν ότι η εναλλακτική ψήφος ενισχύει τη συναίνεση, περιορίζει την ακραία πόλωση, και ωθεί τις παρατάξεις σε πιο πολιτισμένο δημόσιο λόγο. Υποστηρίζουν επίσης ότι ο πολίτης αποκτά περισσότερες επιλογές, μειώνεται η «χαμένη ψήφος», και αποφεύγονται οι δεύτερες εκλογικές αναμετρήσεις. Το αν το νέο σύστημα θα οδηγήσει σε κουλτούρα συνεργασιών ή νέα μορφή ελεγχόμενης ψήφου, θα φανεί στην πράξη. Και ίσως οι πρώτοι πραγματικοί «πειραματισμοί» να γίνουν ακριβώς σε δήμους όπως ο Δήμος Καλυμνίων.
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ψηφοδελτίου βασισμένο στις προβλεπόμενες αλλαγές του νέου εκλογικού νόμου αυτοδιοίκησης για τις εκλογές 2028
