Της Ελευθερίας Τηλιακού, Χωρίς Φίλτρο
Δεν περίμενα ποτέ ότι θα έγραφα αυτό το άρθρο, αλλά η επικαιρότητα, το αναπάντεχο και το αποκρουστικό του θέματος το καθιστούν απαραίτητο, πιθανότατα να άργησα κιόλας να το γράψω.
Πριν από αρκετά χρόνια, ως φοιτήτρια Αγγλικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, επέλεξα από περιέργεια ένα μάθημα επιλογής με τίτλο «Τρομοκρατία και Λογοτεχνικότητα». Ήθελα να καταλάβω πώς η λογοτεχνία προσεγγίζει ένα τόσο σκοτεινό φαινόμενο. Περίμενα μια ακαδημαϊκή ανάλυση της προπαγάνδας, της πολιτικής βίας, της ψυχολογίας του τρόμου. Δεν περίμενα να διαβάσω ένα βιβλίο που επί εκατοντάδες σελίδες εξετάζει την τρομοκρατία μέσα από την αισθητική, την τέχνη, τον συμβολισμό και τη θεατρικότητα.
Ναι, το εγχειρίδιο περιλαμβάνει μία σαφή καταδίκη της τρομοκρατίας και ορίζει τις επιθέσεις κατά αμάχων ως εγκληματικές. Αυτό πρέπει να αναγνωριστεί. Δεν πρόκειται για προτροπή στη βία ούτε για απολογία της τρομοκρατίας. Όμως η ουσία ενός πανεπιστημιακού συγγράμματος δεν είναι μία πρόταση. Είναι το σύνολο των ιδεών που αναπτύσσει. Και εκεί ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Σε πολλά σημεία η τρομοκρατία προσεγγίζεται ως αισθητικό γεγονός. Ο τρομοκράτης εμφανίζεται ως δημιουργός συμβόλων. Η τρομοκρατική ενέργεια ως θεατρική πράξη. Η βία ως μορφή επικοινωνίας. Η αισθητική του τρόμου καταλαμβάνει κεντρική θέση στην ανάλυση. Πρόκειται ασφαλώς για υπαρκτές θεωρίες της διεθνούς βιβλιογραφίας. Δεν τις επινόησε ο συγγραφέας. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν υπάρχουν. Το ερώτημα είναι πώς διδάσκονται.
Εγώ τότε ήμουν ήδη ώριμη φοιτήτρια. Είχα επαγγελματικές και κοινωνικές εμπειρίες. Μπορούσα να διαχωρίσω την περιγραφή μιας θεωρίας από την ηθική αξιολόγησή της. Θα μπορούσε όμως να κάνει το ίδιο ένας πρωτοετής ή ένας εικοσάχρονος φοιτητής; Δεν είμαι βέβαιη. Τα πανεπιστήμια οφείλουν να ανοίγουν δύσκολες συζητήσεις. Η λογοκρισία δεν έχει θέση στην ανώτατη εκπαίδευση. Αλλά η ακαδημαϊκή ελευθερία συνοδεύεται από ευθύνη.
Όταν αναλύεις επί εκατοντάδες σελίδες την αισθητική δύναμη μιας τρομοκρατικής πράξης, τη συμβολική της αξία, τη σχέση της με την τέχνη και τη λογοτεχνία, υπάρχει ο κίνδυνος η θεωρητική ανάλυση να μετατραπεί, σε αισθητικοποίηση της βίας. Και αυτό δεν είναι μια αμελητέα διαφορά.
Ιδίως σήμερα, μετά από τις τελευταίες επιθέσεις με γκαζάκια σε σπίτια τριών στελεχών της ΝΔ στη Θεσσαλονίκη και την τραγική κατάληξη ενός των θυμάτων της Βάγιας Νέστωρα. Πρέπει, όμως να επισημάνω μια παράλειψη, έξω από την ακαδημαϊκή ανάλυση έμειναν τα θύματα των τρομοκρατικών πράξεων. Δεν έγινε προσπάθεια να εξεταστούν μέσα από το πρίσμα της αισθητικής. Ποιος ο ρόλος τους στο τρομοκρατικό «δρώμενο»; Μπορεί στο μέλλον να έχουμε και κριτικούς τρομοκρατικής τέχνης; Πολλά ερωτήματα γεννά η προσέγγιση της τρομοκρατίας με όρους αισθητικής ….
Ζούμε σε μια εποχή όπου νέοι άνθρωποι ριζοσπαστικοποιούνται μέσα από βίντεο, εικόνες και αφηγήματα. Οι ίδιες οι τρομοκρατικές οργανώσεις επενδύουν στην αισθητική. Σκηνοθετούν τα βίντεό τους. Δημιουργούν σύμβολα. Χτίζουν μύθους. Άραγε μπορεί ένα πανεπιστημιακό μάθημα να αναλύει όλα αυτά χωρίς να αφιερώνει εξίσου μεγάλη προσπάθεια στην αποδόμησή τους; Η γνώση δεν είναι ποτέ επικίνδυνη. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται μπορεί να γίνει.
Δεν υποστηρίζω ότι το μάθημα πρέπει να καταργηθεί. Ούτε ότι τα δύσκολα θέματα πρέπει να εξαφανιστούν από τα πανεπιστήμια. Υποστηρίζω όμως ότι κάθε πανεπιστήμιο οφείλει να αναρωτηθεί: Πού τελειώνει η ακαδημαϊκή ανάλυση και πού αρχίζει η αισθητικοποίηση της βίας; Γιατί όταν ο τρομοκράτης παρουσιάζεται, έστω και θεωρητικά, ως «καλλιτέχνης», κάποιοι θα δουν μια ακαδημαϊκή προσέγγιση. Άλλοι όμως ίσως δουν έναν επικίνδυνο μύθο. Και τα πανεπιστήμια υπάρχουν για να αποδομούν τους μύθους, όχι για να τους κάνουν γοητευτικότερους.
Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να διαβάσει το εν λόγω εγχειρίδιο στα αγγλικά στον παρακάτω σύνδεσμο:
file:///C:/Users/User/Downloads/Terrorism_and_Literariness_The_Terrorist.pdf
